کانال دکتر غلامرضا کریمی
یک استاد روابط بین‌الملل: خودمختاری برای کردستان عراق محصور، معنا ندارد
یک مدرس روابط بین‌الملل در رابطه با برگزاری رفراندوم خودمختاری و تمایل به استقلال در کردستان عراق گفت: اگر قرار باشد هر اقلیتی به دنبال استقلال باشد شاهد بی نظمی‌های بسیاری در خاورمیانه و حتی جهان خواهیم بود مانند نا ...
ادامه مطلب نمایش مطالب آرشیو

مجله بصائر، سال دوم، شماره 7و8 ، اردیبهشت و خرداد 74

گرانبها ترين سرمايه اي كه خداوند بزرگ آن را به نوع بشري ارزاني داشته گوهر فروزان عقل است كه در راستاي آن تفكر قرار دارد و آن به عنوان بزرگترين عبادتها قلمداد شده است ( افضل العباده التفكر ). بنابر اين محوري ترين خصوصيت انسان، قدرت تفكر و انديشه اوست كه در واقع منشا و اصل كليه مظاهر خيره كننده تمدن است. تفكر است كه مي تواند يك تمدن عظيم را به وجود آورد يا يك تمدن كهن را نابود كند.....

گرانبها ترين سرمايه اي كه خداوند بزرگ آن را به نوع بشري ارزاني داشته گوهر فروزان عقل است كه در راستاي آن تفكر قرار دارد و آن به عنوان بزرگترين عبادتها قلمداد شده است ( افضل العباده التفكر ). بنابر اين محوري ترين خصوصيت انسان، قدرت تفكر و انديشه اوست كه در واقع منشا و اصل كليه مظاهر خيره كننده تمدن است. تفكر است كه مي تواند يك تمدن عظيم را به وجود آورد يا يك تمدن كهن را نابود كند.

استاد شهيد مرتضي مطهري، به عنوان احيا گر تفكر اسلامي، كسي بود كه درك عميقي از تمام ابعاد اسلام داشت و نيز سعي كرد تا آن ابعاد را به ديگران هم بشناساند. منابع مورد استفاده وي، قرآن و حديث بود و بدين سبب با فقاهت پيوندي ناگسستني داشت و هرگز اعتماد و اعتقاد او حتي ذره اي نسبت به قرآن و حديث كاهش نمي يافت. مشرب او عقلي بود و بنابر اين، به تفكر بسيار اهميت مي داد و همواره به ديگران يادآوري مي نمود كه مراقب باشند تا تفكر را له نكنند.

مطهري به عنوان احيا گر تفكر اسلامي، ‌همواره سعي داشت تا ابعاد وسيع اسلام را در همه جا، اعم از خانه، بازار، مدرسه، خيابان، جبهه، جهاد، دواير دولتي و غيره براي همگان روشن سازد. در اين راستا، او كه مجتهدي جامع الشرايط بود با تاكيد بر پويايي فقه شيعه، اسلام را منحصر در چارچوبهاي بسته و قانوني گذشته و حال ندانسته و معتقد بود كه مي توان قوانين جديد را توسط فقيه عادل از اصول چهارگانه ( كتاب، سنت، اجماع و عقل) استنباط كرد. علاوه بر اين چهره اي از اسلام را ارائه مي نمايد كه با شناخت آن هر كسي مي تواند در هر زمان و مكان مسلمان باشد و همچنين براي تمام شئون زندگيش، قانون اسلامي داشته باشد.

استاد مطهري از نظر علمي، دقت نظر عجيبي داشت و علاوه بر اين، درباره نظريات ديگران نيز به دقت مي انديشيد و نكته سنجيهاي ايشان، خود بيانگر تعمق استاد است، چرا كه اكثر مطالبي را كه ارائه مي كرده، منتسب به دليل بوده است.

دكتر بهشتي درباره مقام علمي استاد شهيد، مي گويد:

"مرحوم مطهري، داراي فكر قوي و قدرت تجزيه  تحليل بالايي بود. علاوه بر اين وي صاحب قدرت جمع آوري و جمع بندي فوق العاده اي بود و اين را در اكثر كتابهاي ايشان به خوبي مي توانيم ببينيم ."[1]

از ويژگيهاي علمي وي يكي اين بود كه نخست بيطرفانه درباره افكار و عقايد مذاهب و مكاتب گوناگون پژوهش و بررسي مي كرد و سپس آراء و عقايد باطلي را كه مايه گمراهي و لغزش است ابتدا مورد نقد و رد قرار داده و سرانجام پاسخ صحيح را ارائه مي نمود.

از ديگر ويژگيهاي علمي استاد، مي توان حفظ امانت را در نقل و بيان عقايد مخالف، نام برد. بطوري كه طرف مخالف مي پذيرفت كه عقيده او همان چيزي است كه استاد نقل كرده است. مهمترين نمود روش عمل استاد را مي توان در جهت گيريهاي ايشان نسبت به شرق و غرب يافت. در زماني كه گروهي، انديشه هاي بيگانه را بكلي طرد كرده و موضع خصمانه اي در قبال آن اتخاذ مي نمودند و در عوض گروهي ديگر بطور كامل خود را پابند انديشه هاي اسلامي دانسته، مسلح شدن به سلاح آشنايي با انديشه هاي غرب و شرق را مطرح مي نمودند، دست به يك داوري نقادانه و جسورانه اي نسبت به انديشه ها زد؛ چنانكه در اين راستا يكي از مروجان فلسفه غرب در ايران اعتراف مي كند:

"آشنايي او ( شهيد مطهري) با فلسفه شرق و با ريشه هاي تفكر مشرق زمين، بسيار عميقتر از ديگران بود. گرچه براي دستيابي به منابع فرهنگي مغرب زمين، فقط به ترجمه ها دسترسي داشت. ولي از خلال همين ترجمه ها، خودش را به آن سرچشمه ها نزديك كرده بود.... او انديشه هاي شرقي و غربي را كه در قالب رشته هاي حقوق، روانشناسي و جامعه شناسي و ايدئولوژيهاي نوين به كشور آمده بود و مدعي مقابله با مهاجمه نسبت اسلام بود در درجه اول بطور كامل درك كرده و بعد آنها را مورد نقد و بررسي قرار داد. مزيت اصلي وي در اين طريق، تسلط وي بر انديشه هاي اسلامي بود كه با تمام جوانب، به نقد و نقادي و ابداع راي و اجتهاد نظر مي پرداخت. بطوركلي در برخورد با شرق و غرب، او در موقعيتي جاي گرفت كه موضع يك صافي را داشته باشد ولي نه صافي منفعل بلكه يك صافي فعال كه انديشه هاي بيگانه را تجزيه و تحليل كند و خوب و بد آن را بازشناسي كند وآن قسمتي را كه با انديشه اسلامي مطابقت دارد جواز ورود بدهد و آن قسمتي را كه مطابقت ندارد مطرود سازد. تمام آثار شهيد مطهري، مملو است از اين داوريها و آكنده است از شاخه هايي كه از حسن اطلاع او از فلسفه ها و انديشه هاي غربي حكايت مي كند.[2]"

از ديگر فعاليتهاي عمده علمي استاد، تلاش وي در محور پيشرفت و ترقي فقه شيعي است. وي در اين باره مي گويد:

"چه لزومي دارد كه مردم در همه مسايل از يك نفر تقليد كنند، بهتر اين است كه قسمتهاي تخصصي در فقه قرار دهند. يعني هر دسته اي بعد از آنكه يك دوره فقه عمومي را ديدند و اطلاع پيدا كردند، تخصص خود را در يك قسمت معين قرار دهند و مردم هم در همان قسمت تخصصي، از آنها تقليد كنند، مثلا بعضي رشته تخصصي خود را عبادت قرار دهند و بعضي معاملات و بعضي احكام، ( احكام به اصطلاح فقه ) همانطوري كه در طب اينكار شده و رشته هاي تخصصي پيش آمده و هر دسته اي تخصص يك رشته از رشته هاي پزشكي هستند، بعضي متخصص قلب مي باشند، بعضي متخصص چشم و بعضي چيز ديگر. اگر اينكار بشود هر كس بهتر مي تواند تحقيق كند در قسمت خودش."

وي تاكيد مي كند احتياج به تقسيم كار در فقه و به وجود آمدن رشته هاي تخصصي در فقاهت از صد سال پيش به اين طرف ضرورت پيدا كرده است و در وضع موجود، يا بايد فقهاي اين زمان جلو رشد و تكامل فقه را بگيرند و متوقف سازند و يا در مقابل اين پيشنهاد تسليم شوند[3].

سبك فكري استاد طوري بود كه مسائل را از زاويه مورد نياز جامعه بررسي مي كرد و آن جاهايي كه سوال برانگيز بود تاكيد كرده و بيشتر توضيح مي داد و اصولا مسائل را با سوال شروع مي كرد و دقيقا به عمق قضايا توجه مي نمود و خطرها را هميشه زودتر از بقيه تشخيص مي داد . در اين راستا دكتر حداد عادل مطلبي از وي نقل مي كند كه خيلي جالب به نظر مي رسد: ايشان( شهيد مطهري) مي فرمودند كه فاصله زماني بين مشروطيت تا شهريور 1320 در ايران، خطرناكترين دوران براي اسلام(از آغازي اسلام به ايران آمده، تا امروز) بوده است به عبارت ديگر هيچ دوره اي براي اسلام خطرناكتر از اين دوره ( در ايران) پديد نيامده است.[4]

واقعا مطلب بسيار مهمي است و مطالعه چندين استاد خبره را مي طلبد تا تحقيق نمايند كه چرا استاد چنين چيزي را گفته است؟ مسلما كشف چنين نكته هاي دقيقي، فقط در راستاي تعمق زياد درباره قضايا، صورت مي پذيرد. علاوه بر اين، گفتن چنين مطلبي، مستلزم مطالعه دقيق درباره دوره هاي مختلف تاريخي كشور ما در دوره بعد از اسلام مي باشد كه مسلما استاد اين دوره ها را به دقت مطالعه كرده بود زيرا كه ايشان فردي نبود كه بدون مطالعه حرفي بزند.

بطور كلي از نظر علمي، صفات بارزي در استاد شهيد وجود داشت كه در زير به آنها اشاره مي شود:

  1. خستگي ناپذيري در مطالعه؛
  2. تنظيم دقيق وقت؛
  3. فيش برداري منظم در خلال مطالعات و استفاده از بهترين روش مطالعه؛
  4. تنوع مطالب و هماهنگي آنها با نيازهاي جامعه؛
  5. مقايسه افكار متفاوت و ارائه نقاط مثبت و منفي آنها؛
  6. رعايت حسن اسلوب نگارش در كليه آثار؛
  7. بكار بردن تعبيرات نو و ابتكاري.

استاد مطهري و علوم گوناگون

در مورد تاليفات استاد مطهري بايد گفت: وي بهترين كتابها را در زمينه انديشه سالم و استوار اسلامي ، آن هم در حجم بسيار زياد تهيه نموده است. بطوري كه در ميان معاصرين خود، تنها كسي است كه هم از لحاظ كميت و هم از لحاظ كيفيت مناسبترين فرآورده هاي فرهنگي را تقديم به محيط انديشه هاي اسلامي كرده است . او هدف خود را از تاليفاتش چنين بيان كرده است:

"اين بنده از زماني كه قلم به دست گرفته، مقاله يا كتاب نوشته تنها چيزي كه در همه نوشته هايم آن را هدف قرار داده ام حل مشكلات و پاسخگويي به سوالاتي است كه در زمينه مسائل اسلامي در عصر ما مطرح است .

نوشته هاي اين بنده برخي فلسفي، برخي اخلاقي، برخي فقهي و برخي تاريخي است. با اينكه موضوعات اين نوشته ها كاملا با يكديگر مغاير است، هدف كلي از همه اينها يك چيز بوده است و بس: پاسخگويي به سوالات اسلامي در عصر حاضر."[5]

استاد مطهري ضمن رد برتري يك علم نسبت به علم ديگر از نظر اسلام، علومي راكه به نفع اسلام و مسلمين باشند توصيه مي نمايد و تاكيد مي كند كه ابتدا بايد بررسي كرد چه علومي از نظر جامعه اسلامي لازم و واجب است و سپس به دنبال فراگيري آنها رفت.

به هر حال فرضيه علم از هر جهت، تابع ميزان احتياج جامعه است. مثلا در زمانهاي قديم، به دليل رواج زندگي به شيوه سنتي، به فراگيري علوم ديني توجه بيشتر مي شد. اما به علوم ديگر به دليل عدم نياز جامعه چندان توجهي نمي شد. ولي امروزه به دليل پيچيده شدن علوم، صنعتي شدن جامعه در كنار علوم ديني، بايد علوم متعدد ديگر از قبيل: اقتصاد، سياست و علوم متعدد فني فراگرفته شود.

افزون بر اين استاد مطهري ضمن رد تقسيم علوم، به ديني و غيرديني، تاكيد مي كند كه، جامعيت و خاتميت اسلام اقتضا مي كند، كه هر علم مفيد و نافعي را كه براي جامعه اسلامي لازم و ضروري است، علوم ديني بخوانيم.

روحيه علمي و حقيقت جويي استاد

برخورداري از روحيه علمي كه منتج از غريزه حقيقت طلبي مي باشد به نحو احسن در شخصيت استاد مطهري وجود داشت. وي آنچنان استقلالي داشت، كه حتي در برابر استاد بزرگ خود، علامه طباطبايي، كه جمله "روحي فداه "را نثارش مي كرد، آن روحيه را از دست نمي داد و گهگاه در مقابل برخي از نظريات استادش مي گفت: من اين مطلب را از استاد نمي پذيرم و در اينجا نظر خودم چنين است؛ كه اين از جمله مزاياي ممتاز شخص استاد بشمار مي رود.

فكر و روحيه حقيقت طلبي استاد موجب مي شد كه درباره مسائل مهم، نظريات خود را ارائه نمايد. به عنوان نمونه: وي در مورد روحانيت، با اينكه خودش از اين طبقه بود، ضمن اشراف كامل بر امتيازات و مزاياي اين گروه در اين خصوص مقاله اي به نام : "مشكل اساسي در سازمان روحانيت"[6]نگاشت كه در آن از موارد زير به عنوان اشكالات نظام حوزه نام مي برد:

  1. محدوديت رشته هاي تحصيلي؛
  2. آزادي بي حد و حصر در زمينه لباس روحانيت؛
  3. افراط در مباحثه و شيوع علم اصول؛
  4. سازمان نيافتن بودجه روحانيون به عنوان مهمترين مشكل؛
  5. عوام زدگي.

البته قابل ذكر است كه در سايه جمهوري اسلامي ايران، تعدادي از مشكلات فوق برطرف شده و يا در حال برطرف شدن است و هدف از ارائه مطالب فوق، نشان دادن نكته سنجي و روحيه حقيقت جويي استاد مي باشد.

در خاتمه بايد گفت: شهيد مطهري به عنوان يك معلم واقعي، كسي بود كه مي خواست نظام آموزشي جديد را در زمانه خود متناسب با نيازها و مقتضيات روز به وجود بياورد. او با تمام وجود، حس مي كرد كه جامعه ما به جامعه شناسي اسلامي، روانشناسي اسلامي، اقتصاد اسلامي، فلسفه، تاريخ و اخلاق اسلامي احتياج دارد. او حس مي كرد كه بايد چنين علومي بر اساس فرهنگ اسلامي در جامعه رشد يابند و گرنه اين علوم به نسل جوان امروزي در قالب فرهنگ غربي و يا شرقي آموزش داده خواهند شد وپس از اين تفكر، با تلاش بسيار در مراكز علمي مختلف اعم از حوزه ها و دانشگاهها اين مباحث جديد را مطرح مي كند و به طلاب مي گويد: آقايان بايد درباره مسائل اجتماعي- فلسفي، مسائل اخلاقي و فلسفه و تاريخ اسلامي فكر كنند. خود او نيز در اين راستا تلاش مي كند و كتب متعدد مي نويسد و واقعا بايد افسوس خورد كه استاد فرصت نيافت اين وظيفه بزرگ را به انجام برساند. گرچه در سايه نظام جمهوري اسلامي ايران، بسياري از خواسته هاي آن شهيد بزرگوار تحقق يافته و يا در حال تحقق يافتن است.

 

[1] سيد حسن شفيعي دارابي، يادواره استاد شهيد مرتضي مطهري، 1360ص194.

[2] همان، ص 236-237.

[3] مرتضي مطهري، ده گفتار؛ انتشارات حكمت، ص135.

[4] ويژه نامه شمس سالگرد شهادت آيت الله مطهري، حزب جمهوري اسلامي، نشريه شماره 74، 1364، ص 266.

[5] مرتضي مطهري، عدل الهي، انتشارات صدرا، ص 8.

[6] ده گفتار، صص239-275،( تاريخ اولين چاپ مقاله به سال 1341 در كتاب مبحثي درباره مرجعيت و روحانيت بوده است.)

 

ثبت نظر جدید

یکشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۶

بنرها

 

http://www.msrt.ir

دانشگاه خوارزمی

نمایش آخرین ویدیو

آمار سایت


Fatal error: Allowed memory size of 134217728 bytes exhausted (tried to allocate 42 bytes) in C:\Inetpub\vhosts\doctorkarimi.com\httpdocs\library\Model.php on line 83