کانال دکتر غلامرضا کریمی
یک استاد روابط بین‌الملل: خودمختاری برای کردستان عراق محصور، معنا ندارد
یک مدرس روابط بین‌الملل در رابطه با برگزاری رفراندوم خودمختاری و تمایل به استقلال در کردستان عراق گفت: اگر قرار باشد هر اقلیتی به دنبال استقلال باشد شاهد بی نظمی‌های بسیاری در خاورمیانه و حتی جهان خواهیم بود مانند نا ...
ادامه مطلب نمایش مطالب آرشیو

مجله بصائر، سال دوم، شماره 6، فروردین 74

تلاش رژيم صهيونيستي براي ايفاي نقش برتر منطقه اي

اشاره

با امضاي قرارداد سازش بين ساف و رژيم صهيونيستي فرآيندي آغاز شد كه اردن و ساير كشورهاي عربي خاورميانه- بجز سوريه و لبنان- و شمال آفريقا را به وادي سازش و تسليم در مقابل اسرائيل كشاند. با تشكيل كنفرانس اقتصادي سياسي دارالبيضاء در واقع آخرين زنجيره مبارزه اعراب عليه اسرائيل گسسته شد و جبهه متحد اعراب فرو ريخت.....

تلاش رژيم صهيونيستي براي ايفاي نقش برتر منطقه اي

اشاره

با امضاي قرارداد سازش بين ساف و رژيم صهيونيستي فرآيندي آغاز شد كه اردن و ساير كشورهاي عربي خاورميانه- بجز سوريه و لبنان- و شمال آفريقا را به وادي سازش و تسليم در مقابل اسرائيل كشاند. با تشكيل كنفرانس اقتصادي سياسي دارالبيضاء در واقع آخرين زنجيره مبارزه اعراب عليه اسرائيل گسسته شد و جبهه متحد اعراب فرو ريخت.

رژيم صهيونيستي كه با اقدامات فوق در پي تحكيم موقعيت و برتري ويژه از لحاظ اقتصادي و نظامي و بالتبع سياسي در ميان كشورهاي خاورميانه بود خشم مصر، سوريه و عربستان را برانگيخت و اين سه كشور روند تحولات را به ضرر منافع ملي كشورهاي خود و امت عرب ديدند و نغمه مخالفت را سر دادند كه با اين اقدام آنها، روند صلح در خاورميانه تا حدي مختل گرديد.

علاوه بر اين موج گسترده مخالفت مردم در فلسطين و ساير كشورهاي عربي بر عليه روند سازش در خاورميانه و همچنين موضع اصولي و مستحكم جمهوري اسلامي ايران نشان داد كه گرچه روند آغاز شده ممكن است در كوتاه مدت به صلح بين رژيم صهيونيستي و رژيم هاي عرب بيانجامد ولي يقينا به صلح واقعي منجر نخواهد شد و تا زماني كه اين غده سرطاني در منطقه وجود داشته باشد خاورميانه هرگز روي صلح و آرامش را نخواهد ديد.

قرار داد غزه- اريحا؛ سرآغاز تحول در خاورميانه

با اضمحلال بلوك شرق و پايان يافتن جنگ خليج فارس مرحله نويني در تحولات خاورميانه آغاز گرديد كه پيش از اين امكان رخ دادن آن وجود نداشت.

سال 1991 آغازي براي تحول اساسي در خاورميانه بود زيرا دولت جرج بوش رئيس جمهور آمريكا در اين سال اسرائيل و فلسطينيها را تشويق كرد تا جهت حل مخامصات خويش با يكديگر مذاكره كنند . در اين سال جيمز بيكر وزير خارجه آمريكا هشت بار به خاورميانه سفر كرد تا گفتگوهاي بين اسرائيل و فلسطيني ها را به جريان اندازد و بالاخره در ماه دسامبر 1991 تمامي طرفهاي درگير در مناقشه اعراب و اسرائيل را براي تشكيل كنفرانس مادريد به پاي ميز مذاكره كشاند و بدين ترتيب اسرائيل فرصت يافت تا هر كدام از گروههاي فلسطيني را كه تمايل دارد جهت مذاكره انتخاب نمايد. در اين ميان سازمان آزادي بخش فلسطين "ساف" كه نماينده اكثريت بزرگ فلسطيني ها شمرده مي شد اجازه ورود به كنفرانس را پيدا نكرد. البته علت اصلي آن موضع گيري ساف در جنگ خليج فارس به نفع عراق بود.

بدين ترتيب صرفا چند تن از شخصيتهاي بارز داخل فلسطين در كنار هيات اردني در مذاكرات صلح شركت كردند و شرط اصلي اسرائيل براي شركت اين افراد در مذاكرات صلح، عدم ارتباط آنها با ساف بود. اسرائيل با اين اقدام اولا يك كودتاي خزنده را بر عليه ياسر عرفات و ساف تدارك مي ديد. و ثانيا سرنوشت سه ميليون آواره فلسطيني را كه خارج از اراضي اشغالي بسر مي بردند از سرنوشت مردم فلسطين جدا مي كرد .

به هر حال مذاكرات صلح مادريد بعد از يازده جلسه عملا به بن بست رسيد و زماني كه همه گروههاي شركت كننده در اين مذاكرات و نيروهاي حامي پيشبرد مذاكرات صلح در فكر يافتن راه خروجي براي رهايي از بن بست بودند ناگهان معلوم شد كه در جاي ديگر در اسلو پايتخت نروژ مذاكراتي بين سازمان آزادي بخش فلسطين و اسرائيل در جريان بوده و آنها در آنجا به توافق غزه- اريحا دست يافته اند كه اين خود سرآغاز تحول بزرگي در خاورميانه گرديد. با اين تحول مهم تمام پرده ها و موانع بين اسرائيل و كشورهاي عرب فرو ريخت و اسرائيل به سرعت در صدد گسترش روابط خود با كشورهاي عربي برآمد. كشورهاي شمال آفريقا از جمله مراكش و تونس كه از قبل هم با اسرائيل مشكلي نداشتند به طور علني و رسمي روابط سياسي خود را با اسرائيل برقرار نمودند. اردن نيز قرار داد سازش با اسرائيل را امضا نمود و سوريه اعلام كرد: ما امروز در شرايطي قرار گرفته ايم كه مهمترين قسمتهاي عمليات صلح با اسرائيل يعني آماده سازي اذهان عمومي دركشورمان را با موفقيت سپري كرده ايم و بقيه مراحل آن نيز ديري نمي پايد و مردم ما به اين نتيجه رسيده اند كه صلح براي آنها بهتر است.

سازش اردن و رژيم صهيونيستي

اردن از موقعيت ويژه اي در نقشه ژئوپليتيكي مناقشه اعراب و اسرائيل برخوردار است. اين موقعيت ممتاز در چارچوب مرزهاي آن كشور با كرانه باختري رود اردن و مرزهاي زميني با بلنديهاي جولان در شمال متبلور مي گردد.[1]

اردن اگر چه از مدتها قبل با اسرائيل مذاكرات محرمانه اي را آغاز كرده بود اما به دليل آنكه نزديك به 40 درصد جمعيتش فلسطيني بودند نمي خواست كه به عنوان آغاز گر فرآيند صلح در خاورميانه باشد.[2]

با امضاي قرارداد بين ساف و رژيم صهيونيستي، اردن هم مذاكرات محرمانه خود را علني نمود و در كمترين زمان ممكن قرارداد صلح بين دو طرف به امضا رسيد و بدين ترتيب اردن دومين طرف عربي درگير با اسرائيل بود كه راه سازش را در پيش گرفت.

شوراي همكاري خليج فارس و سازش با رژيم صهيونيستي

به دنبال سازش ساف با اسرائيل، اعضاي شوراي همكاري خليج فارس نيز در مهر ماه سال جاري پس از 46 سال، تحريم اقتصادي رژيم صهيونيستي را لغو كردند و با اين عمل اولين گام در جهت سازش با رژيم صهيونيستي را برداشتند.

روند سازش اعضاي شوراي همكاري خليج فارس و رژيم صهيونيستي را گذشته از تمايل برخي شيوخ و فشارهاي آمريكا بايد در تلاش هاي عربستان سعودي جستجو كرد.

در اين راستا وزير حمل و نقل رژيم صهيونيستي اظهار داشت: كشورش از آمريكا خواسته است از نفوذ خود بر رياض استفاده كند تا مقامات سعودي هر چه زودتر در اين مورد چراغ سبز بدهند، وي افزود: اينك وقت آن رسيده كه عربستان سعودي نيز در روند صلح شركت كند.[3]

لغو تحريم هاي اقتصادي رژيم صهيونيستي كه بدون هماهنگي با اتحاديه عرب اعلام شد با استقبال آمريكا و رژيم صهيونيستي همراه شد و آمريكا به نشانه قدرداني از عربستان در تشويق اعراب به لغو تحريم هاي اقتصادي و شركت در روند سازش با رژيم صهيونيستي قول فروش 6 تا 7 ميليارد دلار اسلحه به رياض را داد و رژيم صهيونيستي نيز تجهيزات پيشرفته اي را براي سركوب حركتهاي مردمي در اختيار آن كشور قرار داد. عربستان نيز ابزار علاقه نمود از تعليمات سازمان جاسوسي موساد براي تقويت سازمان اطلاعاتي و امنيتي خود بهره مند شود .

لغو تحريم هاي اقتصادي براي رژيم صهيونيستي از اين جنبه حياتي است كه برخلاف دوران جنگ سرد امروزه انحصارات تجاري، صنعتي، توان اقتصادي و دسترسي به بازارهاي فروش، مهمترين عوامل در معاملات بين المللي محسوب مي شوند.

بدين ترتيب رژيم صهيونيستي با حضور آشكار خود در كشورهاي خاورميانه و خصوصا در ميان اعضاي شوراي همكاري خليج فارس آنچه را كه با جنگ به دست نياورده بود با سازش به دست آورد[4].

كنفرانس دارالبيضاء

با لغو تحريم هاي اقتصادي اعضاي شوراي همكاري خليج فارس بر عليه رژيم صهيونيستي ، قدم بعدي نيز در جهت مطامع آن برداشته شد و آن تشكيل كنفرانس اقتصادي و سياسي دارالبيضاء( كازابلانكا) بود.

اين كنفرانس در واقع مهمترين مرحله تهاجم اقتصادي صهيونيستها در منطقه بود زيرا با اين كنفرانس آخرين زنجيره مبارز اعراب عليه اسرائيل گسسته شد و جبهه متحد اعراب فرو ريخت چنانكه حسن، شاه مراكش، اجلاس دارالبيضاء را به منزله خاتمه تحريم اقتصادي اعراب عليه رژيم صهيونيستي توصيف كرد.[5]

هدف عمده اسرائيل از اين اجلاس از يكسو گسترش روابط اقتصادي و مبادلات تجاري با كشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا و از طرف ديگر فراهم نمودن شرايط صلح با اعراب و در انزوا قرار گرفتن مخالفان صلح بود .

شيمون پرز اين اجلاس را با اجلاس همكاري زغال و فولاد اروپا در دهه 1950 قياس كرده و آن را نقطه آغازي براي پيشرفتهاي وسيع اقتصادي كشورهاي عرب ذكر كرد.[6]

شركت 200 مقام عالي رتبه سياسي و حضور هزارتن از 45 كشور مختلف جهان و شركت 1200 بازرگان و تاجر در كنفرانس اقتصادي سياسي دارالبيضا در كنار حضور9 وزير كابينه رژيم صهيونيستي و تعداد بسياري از تجار و صاحبان صنايع اين رژيم در مراكش و 150 پروژه عمراني و تجاري به ارزش 25 ميليارد دلار كه از سوي مقامات صهيونيستي در اين گردهمايي ارائه شد نشان دهنده اهميت اين كنفرانس براي رژيم صهيونيستي است.

فعاليت رژيم صهيونيستي در صحنه هاي اقتصادي مي تواند اين رژيم را در بافت هاي اقتصادي كشورهاي خاورميانه سهيم نموده به طوري كه مخاصمه هاي گذشته به مشاركت تبديل شده و اين رژيم بتواند از داخل ساختارهاي اقتصادي به ديگر اهداف خود برسد.

كوهن سفير رژيم صهيونيستي در اسپانيا ضمن بر شمردن فوايد كنفرانس براي كشورش مي گويد: تداوم روند صلح مي تواند اسرائيل را به كشوركليدي در خاورميانه مانند سنگاپور در خاور دور تبديل كند.[7]

امتيازات كنفرانس كازابلانكا بر اسرائيل عبارتند از:

  1. لغو تحريم اقتصادي اعراب عليه اسرائيل.
  2. اجازه فعاليت اقتصادي براي اسرائيل در كشورهاي عربي.
  3. تسريع در روند سازش رژيم هاي عربي با اسرائيل.
  4. تحكيم موقيعت اسرائيل در ميان كشورهاي عرب حوزه خليج فارس.
  5. احداث خط لوله نفت بين عراق و حيفا( ارتباط بين خليج فارس و درياي سياه)
  6. ايجاد نمايندگي يك شركت مخابراتي اسرائيل در كشورهاي عربي.
  7. تشكيل بانك توسعه خاورميانه كه گسترش روابط اقتصادي-تجاري اعراب و اسرائيل را در پي خواهد داشت.

كنفرانس اسكندريه

تكروي كشورهاي عربي در جهت سازش با رژيم صهيونيستي، مقاومت كشورهاي مخالف روند سازش خصوصا سوريه را با مشكل مواجه كرد. چنانكه در جهت متوقف نمودن روند سازش كشورهاي عربي، حافظ اسد خواستار تشكيل كنفرانسي متشكل از سران سوريه، مصر و عربستان سعودي گرديد تا تحولات جديد در خاورميانه را مورد بررسي قرار دهند.

سوريه از ابتداي وارد شدن به ميدان گفتگوهاي صلح به اشكال مختلف – به رغم تمامي اختلافات و مشكلات – سعي داشته است كشورهاي عرب را متحد و واحد در يك صف در مقابل رژيم صهيونيستي قرار دهد ولي آن رژيم توانست با برقراري روابط منفرد و محرمانه با سران وابسته بعضي از اعراب از جمله اردن و ساف، تلاشهاي سوريه را نقش بر آب كند.

در شرايطي كه اردن و ساف با اسرائيل سازش كردند و مراكش و تونس در حال بازگشايي نمايندگي سياسي خود در اسرائيل هستند و كشورهاي حاشيه خليج فارس در حال عادي سازي روابط با رژيم صهيونيستي هستند سوريه احساس مي كند كه بازنده تحولات است و بايد اقدام جدي در جهت متوقف نمودن اين روند انجام دهد.

مصر نيز از زواياي ديگر به تحولات جديد در خاورميانه نگاه كرد و روند تحولات را در جهت تضعيف موقعيت كشورش در جهان عرب احساس نمود و از اينجا بود كه نغمه مخالفت با روند سازش با رژيم صهيونيستي را سر داد.

مصر، با وجود اينكه اولين كشور عربي بود كه با دشمن صهيونيستي مصالحه و با آن روابط برقرار كرد و به رغم تلاشهاي هميشگي اش در كشاندن بقيه كشورهاي عرب در سازش با اسرائيل آشكارا درك كرد، كه تلاشهاي اخير اسرائيل منجر به محدود شدن نقش سياسي – اقتصادي كشورش در منطقه خاورميانه مي شود.

بنابراين، با وجود طرحهاي گسترده اقتصادي و توريستي صهيونيستها و با هدف عمده كرده و ايفاي نقش برتر در منطقه موجب شد كه مصر تلاش كند تا نشان دهد كه هنوز قدرت مانور و تاثيرگذاري بر مسائل منطقه را دارد. نزديك شدن به ليبي و عدم رعايت محاصره مصوب سازمان ملل در مورد ليبي به گونه اي غير رسمي ، گسترش مبادلات تجاري به ويژه از طريق همكاري تجاري بين فرزندان ارشد روساي دو كشور و مسائلي از اين قبيل در همين راستا قابل تفسير است.

علاوه براين، طرح مسائل نامربوط با موضوع كنفرانس اقتصادي كازابلانكا مانند مطرح كردن قدرت هسته اي اسرائيل و ضرورت امضاي قرارداد منع گسترش سلاحهاي هسته اي توسط اسرائيل و منوط كردن امضاي اين موافقتنامه از سوي مصر به امضاي اسرائيل نيز در همين چارچوب قابل توجيه است. همچنين ميزباني كنفرانس سران سه كشور سوريه – عربستان سعودي و مصر در اسكندريه و اعلام حمايت از خواسته هاي سوريه در مذاكرات صلح مبني بر عقب نشيني اسرائيل از اراضي اشغالي سوريه و لبنان و اجراي قطعنامه هاي سازمان ملل متحد از ديگر عوامل دخيل در اين موضوع است.[8]

سعوديها نيز به دليل مشكلاتي كه از جهت بحران مشروعيت و مشاركت سياسي در داخل كشور با آن مواجه هستند – كه بيشتر ناشي از فشارهاي داخلي به خاطر حضور سلطه آمريكا بر مقدرات جامعه است – و همچنين وجود حرمين شريفين در اراضي آن كشور كه توجه عموم مسلمين را به آن سرزمين معطوف كرده روند تسريع در جهت عادي سازي روابط با صهيونيستها را كنار نهادند.

بنابراين همراهي فهد با درخواست اسد جهت شركت در اجلاس اسكندريه را مي توان در راستاي مواد فوق توجيه نمود.

گسترش موج مخالفت مردمي با روند سازش با رژيم صهيونيستي

با اوج گيري اختلافات بين اعراب در جهت سازش با اسرائيل و همچنين ناكامي اسرائيل در كسب امتيازات مورد نظر، موج حركتهاي مخالف جريان سازش با رژيم صهيونيستي نيز شدت يافت. واقعيت آن است كه پس از انجام توافق ساف و اسرائيل، نه تنها در سرزمينهاي اشغالي، امنيت مورد نظر تل آويو تحقق نيافت بلكه آمارها حاكي از گسترش بي سابقه عمليات فعالان جنبش اسلامي است. از طرف ديگر اقدامات سركوبگرانه ارتش صهيونيستي عليه فلسطيني ها پس از توافق نه تنها متوقف نشد بلكه ميانگين آمار فلسطينيهاي شهيد نسبت به آمار يكسال قبل تفاوت چنداني را نشان نمي دهد بطور كلي از زمان انعقاد قرارداد غزه – اريحا 25 درصد بر خشونتها و كشتارها افزوده شده است. [9]

اين موضوع نشان مي دهد كه اوضاع و احوال سرزمينهاي اشغالي و معادلات حاكم بر آنها تنها از سوي ساف يا رژيم صهيونيستي تعيين نمي شود. بلكه نيروهاي فعال ديگري وجود دارند كه مي توانند سمت و سوي حركت سازشكارانه عرفات را تعيين كنند.

علاوه بر فلسطين در ديگر كشورهاي عربي نيز مرتبا مخالفتها عليه سازش با رژيم صهيونيستي افزايش مي يابد به نحوي كه در كشورهايي مثل عربستان و بحرين اعتراضات مردمي و اوج گيري ناآراميها ساختار موجود در اين كشورها را زير سوال برده است.

رژيم صهيونيستي براي مقابله با موج مخالفتهاي رو به افزايش مردم در سرزمينهاي اشغالي و كشورهاي عربي سعي در متهم ساختن جمهوري اسلامي ايران به عنوان هدايت كننده اين حركتها دارد. علاوه براين آمريكا هم كه در عرصه هاي مختلف جهاني، جمهوري اسلامي ايران را مزاحمي جدي براي سيادت و سلطه خود بر جهان دانسته و مرعوب نمودن آن را براي كنترل تحريكات آزاديبخش و ظلم و ستيزه در سراسر دنيا موثر تشخيص مي دهد، مرتبا ايران را متهم به لغو تحريم اقتصادي عراق و همچنين تلاش براي ساختن سلاحهاي اتمي مي نمايد تا بدين ترتيب ايران را تحت فشار قرار دهد كه اختلالي در روند سازش اعراب با رژيم صهيونيستي ايجاد ننمايد. در اين راستا ويليام پري وزير دفاع آمريكا ضمن ابراز نگراني از همكاري روسيه و ايران در راه اندازي نيروگاه اتمي بوشهر و تكرار ادعاهاي بي اساس خريد تسليحاتي ايران از چين اعلام كرده است كه ايران خطر مضاعفي براي جامعه بين المللي است. يكي به خاطر داشتن سلاحهاي هسته اي و ديگري به خاطر حمايت از تروريسم بين المللي.

به طور كلي مواضع فوق را مي توان با مسائل حادث شده كه در زير به آنها اشاره مي شود توجيه نمود:

  • تلاش ناموفق ساف و اسرائيل در سركوب يا به سازش كشاندن گروههاي جهاد اسلامي و حماس و مجموعه مردم دخيل در انتفاضه فلسطين
  • ناموفق بودن تلاش اسرائيل و آمريكا براي اعمال فشار بر بيروت براي مهار حزب الله
  • افزايش تماس ميان مقامات سوريه و ايران براي همكاريهاي بيشتر در مقابل روند سازش در منطقه

بي ثباتي در كشورهاي عربي و تقويت نسبي جناح مخالف روند سازش و احساس خطر برخي حكام عرب در مصر، عربستان و بحرين

 


[1] روزنامه اطلاعات، 7/5/73 به نقل از الي الامام، شماره 2241.

[2] فصلنامه خاورميانه، سال اول، شماره1، تابستان1371، ص28.

[3] عربستان و شوراي همكاري خليج فارس، خبر گزاري جمهوري اسلامي، پنج شنبه 29/10/73، ص12.

[4] پيشين، ص13.

[5] پيامدهاي لغو تحريم اقتصادي رژيم صهيونيستي، روزنامه اطلاعات5/9/73،ص 12.

[6] كنفرانس اقتصادي – سياسي دارالبيضاء، خبر گزاري جمهوري اسلامي19/9/73، ص2

[7] پيشين، ص7.

[8] روزنامه اطلاعات 18/10/73، ص12

[9] - مجله مسجد، شماره هفدهم آذر و دي 1373، ص113.

 

ثبت نظر جدید

یکشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۶

بنرها

 

http://www.msrt.ir

دانشگاه خوارزمی

نمایش آخرین ویدیو

آمار سایت


Fatal error: Allowed memory size of 134217728 bytes exhausted (tried to allocate 46 bytes) in C:\Inetpub\vhosts\doctorkarimi.com\httpdocs\library\Model.php on line 83