کانال دکتر غلامرضا کریمی
یک استاد روابط بین‌الملل: خودمختاری برای کردستان عراق محصور، معنا ندارد
یک مدرس روابط بین‌الملل در رابطه با برگزاری رفراندوم خودمختاری و تمایل به استقلال در کردستان عراق گفت: اگر قرار باشد هر اقلیتی به دنبال استقلال باشد شاهد بی نظمی‌های بسیاری در خاورمیانه و حتی جهان خواهیم بود مانند نا ...
ادامه مطلب نمایش مطالب آرشیو

مجله بصائر: شماره اول، تیرماه 1373، صص 53-57

تحلیلی پیرامون قرارداد غزه واریحا :

 بدنبال فروپاشی بلوک شرق و پایان جنگ خلیج فارس ، مرحله جدیدی درتاریخ تحولات انقلاب فلسطین رقم خورده که منجر به تشکیل کنفرانس مادرید و کشاندن تمامی طرفهای درگیر در مناقشه اعراب و اسرائیل  به پای میز مذاکره شد. دراین میان سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) به دلیل موضع گیریش درجنگ خلیج فارس به نفع عراق در انزوا قرار گرفت بطوری که آمریکا و اسرائیل با اکراه و بی میلی پذیرفتند که صرفاً چند تن از شخصیت های بارز داخل فلسطین، درکنار هیات اردنی در مذاکرات صلح شرکت کنند وشرط اصلی اسرائیل برای شرکت این افراد درمذاکرات صلح، عدم ارتباط آنها با ساف بود. بدین ترتیب سازمان آزادیبخش فلسطین ، بعنوان نماینده قانونی مردم فلسطین (درآن زمان) از دور مذاکرات کنار گذاشته شد. خواسته اصلی اسرائیل از این اقدام ، تفکیک مسائل داخل اراضی اشغالی از رهبری در تبعید درخارج از فلسطین بود که در واقع اسرائیل با این توطئه می توانست سرنوشت چهار میلیون آواره فلسطینی درخارج را از سرنوشت مردم داخل اراضی اشغالی جدا نماید.

تحلیلی پیرامون قرارداد غزه واریحا :

 بدنبال فروپاشی بلوک شرق و پایان جنگ خلیج فارس ، مرحله جدیدی درتاریخ تحولات انقلاب فلسطین رقم خورده که منجر به تشکیل کنفرانس مادرید و کشاندن تمامی طرفهای درگیر در مناقشه اعراب و اسرائیل  به پای میز مذاکره شد. دراین میان سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) به دلیل موضع گیریش درجنگ خلیج فارس به نفع عراق در انزوا قرار گرفت بطوری که آمریکا و اسرائیل با اکراه و بی میلی پذیرفتند که صرفاً چند تن از شخصیت های بارز داخل فلسطین، درکنار هیات اردنی در مذاکرات صلح شرکت کنند وشرط اصلی اسرائیل برای شرکت این افراد درمذاکرات صلح، عدم ارتباط آنها با ساف بود. بدین ترتیب سازمان آزادیبخش فلسطین ، بعنوان نماینده قانونی مردم فلسطین (درآن زمان) از دور مذاکرات کنار گذاشته شد. خواسته اصلی اسرائیل از این اقدام ، تفکیک مسائل داخل اراضی اشغالی از رهبری در تبعید درخارج از فلسطین بود که در واقع اسرائیل با این توطئه می توانست سرنوشت چهار میلیون آواره فلسطینی درخارج را از سرنوشت مردم داخل اراضی اشغالی جدا نماید.

یاسر عرفات که با عملی شدن این توطئه ، رهبری خود را در با در فته می دید درصدد آمدند تا با اقدامی جدی، جایگاه ویژه خود را در راس هرم قضیه فلسطین ودربعد بین المللی آن حفظ کند . وی برای تحقق این خواسته به مذاکرات سری روی آورد که اگرچه دراین جنگ قدرت توانست بر رقبای خود در قالب هیات مذاکره کند، فلسطینی از قبیل حیدر عبدالشافی و حنان عشررای فائق آید ولی خیانتی بزرگ به آرمان فلسطینی نمود که جبران این ضایعه امکان ناپذیر است.

در راستای خیانت بزرگ عرفات و سازش ننگینش با اسرائیل ، پرسشهای عمیق و گسترده ای وجود دارد که توجه به آنها بریا ریشه یابی مسئله لازم است از قبیل: زمینه های انعقاد پیمان صلح میان اسرائیل و ساف چه بود؟ چرا عرفات با علم به عدم شانس موفقیت در مذاکرات سری، به این مذاکرات روی آورد(درحالیکه طبق قرارداد رسمی ، هیچیک از کشورهای عربی مذاکره کننده نمی بایست بطور جداگانه وارد صلح با اسرائیل شوند) امتیازات این قرارداد برای اسرائیل چیست؟ تاثیر این قرارداد بر روی سایر کشورهای عربی چه می باشد؟

زمینه های سازش میان ساف و اسرائیل

 مذاکرات  سازش میان ساف و اسرائیل ، با میانجیگری وزیر امور خارجه نروژ به مدت سه ماه به طور محرمانه در اسلو پایتخت نروژ درجریان بود تا اینکه طرح غزه و اریجا مورد توافق دو طرف قرار گرفت و امضای رسمی آن در روز دوشنبه 22 شهریور1372 در کاخ سفید توسط محمود عباس (ابومازن) عضو کمیته اجرائی ساف از طرف فلسطینیها و شیمون پرز وزیر خارجه اسرائیل از طرف اسرائیلی ها انجام گرفت.[1]

بطور کلی این قرارداد در 17 ماده و پنج ضمیمه برای یک دوران انتقالی تنظیم یافته است که نباید بیش از پنج سال بطور بیانجامد البته مسائل مهمی از قبیل وضعیت بیت المقدس ، سرنوشت آوارگان ، ترتیب اسکان یهودیان ، ترتیبات امنیتی و مرزهای خارجی برای فلسطین درآن مسکوت گذاشته شده است که این مسائل باید در مذاکراتی که سه سال پس از آغاز رسمی دوره انتقالی شروع می شود حل و فصل گردد.

دراین قرارداد مسائلی از قبیل انتخابات و چگونگی برگزاری آن ، دامنه حاکمیت فلسطینی ها ، قوانین و مقررات نظامی، امنیت عمومی مورد توافق دو طرف مورد نظر قرار گرفته است . اما بطور کلی این قرارداد، بیانگر تسلیم ساف در برابر اسرائیل می باشد.

ضمناً خاطر نشان  می گردد که فلسطینیها فقط در زمینه های آموزش و فرهنگ ، بهداشت ، امور اجتماعی ، مالیاتهای مستقیم و جهانگردی حاکمیت دارند و بقیه مسائل کلاً در اختیار اسرائیل است .

علاوه بر مفاد قرارداد، مبادله در نامه مختصر بین عرفات و رابین نابرابری این تراژدی به اصطلاح صلح را بخوبی نشان می دهد .عرفات خطاب به رابین می نویسد: « سازمان آزدابیخش فلسطین حاکمیت دولت اسرائیل را به شرط صلح و امنیت به رسمیت می شناسد... و استفاده از تروریسم وسایر حرکات خشونت آمیز را کنار می گذارد.[2]

بدین ترتیب عرفات نه تنها موجودیت حقوقی و مشروعیت نظام و دولیت –ملت اسرائیل را به رسمیت شناخت بلکه به مبارزات  خویش ، تحت عنوان « تروریسم » وسایر حرکات خشنونت آمیز اعتراف کرد اما رابین در جواب عرفات می نویسد : « دولت اسرائیل تصمیم گرفته است که سازمان آزادیبخش فلسطین را به عنوان نماینده مردم فلسطین بپذیرد».

بنابراین اسرائیل تضمین نمی کند که دست از عملیات تجاوز کارانه خود بردارد و حاکمیت و حقوق مردم فلسطین را قبول کند بلکه رسماً اعلام می کند سازمان آزادیبخش فلسطین را به رسمیت می شناسد نه یک دولت مستقل فلسطینی را .[3] علل و عواملی که یاسر عرفات را متقاعد کرد که دست به چنین ننگینی بزند معتقدند که صرفاً به تعدادی از آنها اشاره می نماییم :

  1. جنگ خلیج فارس و بحران مالی درساف : با موضع گیری ساف در حمایت از عراق درجنگ خلیج فارس ، کشورهای عربی و در راس آنها عربستان سعودی، حمایت های مالی و سیاسی ، به تعهدات مالی خود نیز توانست جامه عمل بپوشاند بنحوی که دیگر قادر نبود به نهادهای فلسطینی و یا خانواده های نیازمند کمک کندو پولی هم بریا شبه نظامیان مسلح صاف در کنار نبود واین درحالی بود که شمار فلسطینیان عضو گروه های اسلامی مرتباً درحال افزایش بود.[4]
  2. انتفاضه و گسترش موج اسلامی گرائی :افزایش اعضای گروه های اسلامی و فشار روز افزون آنها بر گروههای ملی گرا از جمله فتح ، موجب شد که عرفات ، زعامت و رهبری خود را از دست رفته ببیند و به مذاکرات سری با اسرائیل روی آورد. از طرفی اسرائیل هم عملاً در مقابل انتقاضه به نهایت عجز و درماندگی رسیده بود و برای اولین بار احساس می کرد  نطفه مبارزه ای که در داخل فلسطین اشغالی بسته شده و درحال نضج و ریشه دواندن در جای جای فلسطین است شکست ناپذیر است .

به هرحال نگرافی ساف و اسرائیل از رشد اسلام گرایی درمنطقه و به خصوص در میان ملت فلسطین منجر به تسریع در انعقاد یک قرارداد صلح بین دو طرف شد . درهمین رابطه وزیر امور خارجه نروژ که بعنوان میانجی نقش عمده ای در سازش بین ساف و اسرائیل داشت اظهار عقیده کرد که گسترش دامنه اسلام گرایی سهم مهمی در تسریع روند صلح اسرائیل و فلسطین داشت. زیرا در خاورمیانه کشمکش برسر قدرت جریان دارد.[5] علاوه بر این محمد حسین هیکل روزنامه نگار معروف مصری می گوید: « عرفات واسرائیل هر دو بخاطر هراس از گسترش جنبش اسلامی مردم فلسطین به انجام معامله سیاسی اخیر پرداخته اند »[6]

  1. انگیزه های اقتصادی :  تفاهم با دنیای عرب استراتژی کلانی است که اسرائیل آن در صدر برنامه های خود قرار داده و همین توافق اخیر هم درجهت تکمیل آن استراتژیی بلند مدت می باشد. برای اسرائیل از نظر اقتصادی بازار خاوررمیانه وبخصوص حوزه نفتی آن بدون شکل لقمه چربی است و بهترین تضمین برای انحصار تسلط آمریکا ، کنترل کامل اسرائیل بر بازارهای منطقه است تا مانع از تسلط قطبهای اقتصادی دیگر از قبیل اروپا ، ژاپن ، چین و ما لزی شود.

در این راستا اسرائیل تلاش دارد تا به عادی سازی روابط با کشورهای عربی بپردازد تا بالتبع از امتیازات روابط اقتصادی ، با آنها بهره مند شود . دراین مورد شیمون برز وزیر خارجه اسرائیل می گوید: « ادامه قطع رابطه سیاسی کشورهای عرب با اسرائیل تا به حال بخاطر حل نشدن مسئله فلسطین بوده است ولی اکنون با انعقاد پیمان صلح اسرائیل و فلسطین انگیزه ای برای غیر عادی ماندن روابط با کشورهای عرب باقی نخواهد ماند.[7] که این نشان دهنده اشتیاق اسرائیل برای برقراری کامل روابط سیاسی و اقتصادی با کشورهای عربی می باشد.

  1. شرایط حاکم بر نظام بین المللی :  شرایط و اوضاع جهانی ، با وجود فروپاشی بلوک شرق بعنوان حامی محدود فلسطینیان و قدرت فزاینده آمریکا بعنوان قیم جهان و تلاش آن در جهت تحمیل نظم نوین مطلوب خود ، متضمن این سازش ننگین بود افزون بر این ناتوانی کشورهای عربی و همچنین سازمان آزادیبخش فلسطین ، درجهت مقابله با تجاوزگریها و توسعه طلبی های اسرائیل زمینه را برای امکان سازش مهیا نمود.

امتیازات قرارداد سازش برای اسرائیل

اسرائیل با دادن دو منطقه کوچک به ساف، امتیازات زیادی را کسب کرد. یکی منطقه اریحا درچندکیلومتری اردن، که تنها بیست هزار سکنه دارد وسالها پیش حتی پیشنهاد استرداد آن به اردن از سوی موشه دایان وزیرخارجه وقت اسرائیل عنوان شده بود که آن را نپذیرفته بود!

دیگری منطقه نوار غزه درساحل شرقی دریای مدیترانه که محل خروش انتفاضه بود و واقعاً برای اسرائیل معضل ومشکل حل نشدنی بشمار می آمد.

اما امتیازاتی که اسرائیل دراین راستا به دست آورد به شرح ذیل می باشد:

الف- وقوع جنگ خانگی درمیان فلسطینیان : گسترش مبارزات انقلابیون فلسطینی در نوار غزه که یکی از کانون های نهضت هفتاد ماهه انتقاضه می باشد، رژیم صهیونیستی را بشدت درتنگنا قرارداده بود بحدی که عملاً متوجه این واقعیت شده بود که توان رویارویی با انتفاضه را ندارد. چنانکه اسحاق رابین نخست وزیر رژیم صهیونیستی گفته بود: « چه خوب بود کسی می توانست غزه را دریا غرق کند»

به هرحال اسرائیل برای نجات از این مخمصه ، منطقه غزه را به یاسر عرفات رهبر ساف واگذار کرد تا وی خود مسئولیت مبارزه با انقلابیون فلسطینی را بعهده بگیرد. بدین ترتیب جنگ خانگی را بین فلسطینیان به راه بیندازد. گرچه انقلابیون مبارز فلسطینی هرگز حاضر به رویاروئی با دیگر فلسطینیان نیستند و مرتباً هم ندای  وحدت و هماهنگی را سر می دهند ولی درگیریهایی که پس از امضای قرارداد بین موافقان و مخالفان آن به وقوع پیوسته واقعاً نگران کننده هستند.

اولین درگیری پس از امضای طرح صلح با تیراندازی طرفداران جنبش فتح به سوی طرفداران جبهه خلق برای آزادی فلسطین که شعارهایی برعلیه توافق ساف و اسرائیل بر روی دیوار یکی از اردوگاههای غزه می نوشتند صورت گرفت. دومین حادثه ، ترور محمد شعبان یکی از مسئولان بلند پایه جنبش فتح درشهرغزه بود که سازمان آزادیبخش فلسطین طی بیانیه ای ضمن محکوم کردن این ترور، آن را تلاشی از سوی مخالفین توافق غزه- اریحا برای جلوگیری از اجرای آن در منطقه خاورمیانه داشت . علاوه براینها ، درجریان یک درگیری دیگر صدها تن از طرفداران جنبش اسلامی حماس که به شدت از توافق سنگین ساف- اسرائیل نگران بودند به تجمعی از طرفداران ساف در غزه حمله کردند و باعث زخمی شدن 15 تن از آنان شدند.[8]

به هرحال خطر بروز یک جنگ داخلی تمام عیار بویژه در باریکه غزه – که بیشتر مخالفین توافق در آن هستند – وجود دارد و این خواسته اصلی رژیم صهیونیستی است  چرا که صهیونیستها با گذشت بیش از پنج سال از عمر انتفاضه ، راه عملی موثری برای مهار آن پیدا نکردند و حال اگر جنگ خانگی خونینی را میان فلسطینی ها براه اندازند ، با خیال راحت شاهد نابودی دشمن خویش وخاموش شدن چراغ انتفاضه خواهند بود.

ب- امکان برقراری روابط با کشورهای عربی : اسرائیل در  ازای این طرح صلح، می تواند  از مزایای برقراری روابط سیاسی واقتصادی با کشورهای عربی برخودار شود واز آنجا که کشورهای عربی بازارهای خوبی برای محصولات تولیدی اسرائیل می باشند می توانند به رشد و توسعه اقتصادی اسرائیل کمک نمایند. علاوه براین ، اسرائیل می تواند از سرمایه های نفتی کشورهای عربی ، جهت بازسازی و توسعه کشورش بهره مند شود.

ج- اختلاف بین کشورهای عربی شرکت کننده درمذاکرات: طرفهای عرب شرکت کننده درمذاکرات صلح خاورمیانه ، با وحدت نظر مانع از برتری اسرائیل در مذاکرات بودند ولی اسرائیل با امضای این طرح صلح توانست شکاف عمیقی بین کشورهای عربی طرف مذاکره خود ایجاد کند بنحوی که هریک از این کشورها تلاش می کنند بطور جداگانه وارد مذاکره با اسرائیل شوند ومقامات اسرائیلی هم همین را می خواهند چنانکه ادغان داشته اند که بهترین زمان برای یک قدم دیگر به جلو، صلح اسرائیل با سوریه است .

د- جدایی بیت المقدس از فلسطین : سازمان آزادیبخش فلسطین با وجود تمکین به موجودیت رژیم صهیونیستی ، همواره خود مختاری را بعنوان پله اول دست یابی به یک حکومت مستقل فلسطینی عنوان می کرد وحداقل بیت المقدس شرقی را بعنوان پایتخت این کشور، غیر قابل مذاکره می دانست . مسئولان ساف بارها عنوان کرده بودند که تنها درصورتی به خود مختاری محدود، گردن خواهند نهاد که اسرائیل خود را از پیش به تخلیه غزه و ساحل شرقی ، خصوصاً بیت المقدس ،  مفید سازد. اما اکنون ساف در شرایطی با امضای طرح خود مختاری غزه- اریحا موافقت کرده که موضع سرسختانه اسرائیل درعدم عقب نشینی از بین المقدس همچنان پابرجاست . درعین حال قصد اسرائیل در بلعیدن بخش  عمده ای از ساحل غربی رود اردن بصورت ضمیمه بیت المقدس – باعنوان بیت المقدس بزرگ- خطر پنهان این توطئه است دراین زمینه نخست وزیر صهیونیستی تاکید کرده که بیت المقدس هرگز مورد مذاکره قرار نخواهد گرفت وهمیشه تحت حاکمیت اسرائیل خواند ماند.[9]وی همچنین خاطر نشان کرد که توسعه بیت المقدس درسالهای آتی نیز همچنان خاطر نشان کرد که توسعه بیت المقدس درسالهای آتی نیز همچنان ادامه خواهد یافت و حجم عظیم پروژه های اسکان مهاجرین یهودی درشمال، جنوب و شرق بیت المقدس نشانگر این است که آنچه اسرائیل حتی در پایان دوره انتقالی مورد بحث، قصد استرداد آن را داشته باشد عملاً چیزی جز نامی از سرزمینهای اشغالی ساحل غربی رود اردن نخواهد بود.

گسترش انتفاضه بعد از پیمان سازش

با اسلام رسمی توافق بین ساف واسرائیل ، سازمانهای فلسطینی در قالب جنبش انتقاضه مواضع تندی را برعلیه این خیانت ننگین اتخاذ کردند، وهر روز که پیشرفتی در مذاکرات مربوط به سازش غزه – اریحا حاصل می شود ، دامنه مبارزات فلسطینیها هم گسترش می یابد .  بنحوی که بایدگفت اگر زمانی انتفاضه مفهومی محدود دریک سرزمین مشخص بود ولی درحال حاضر با امضای قرارداد غزه – اریحا، در واقع اصول کلی انتفاضه نیز تغییرات کلی یافته واز سطح محدود خارج گردیده و مفاهیم اصلی و اصولی که اسلام همواره خواهان تحقق آن در جامعه است را پیگیری می کند.

بنابراین ، اگرچه اسرائیل در نظر داشت با امضای پیمان سازش با سازمان آزادیبخش فلسطین، انتفاضه را تضعیف کرده و آن را بین ببرد ولی تا حد زیادی نتیجه برعکس شد. بطوریکه حتی جنبش ها و سازمانهای فلسطینی برای وحدت عمل خود سعی کردند که با یکدیگر به توافقی دست یابند که دراین مورد ده جنبش وسازمان فلسطینی « جبهه رد» را تشکیل دادند که این گروه های ده گانه عبارتند از:  

  1. حرکت مقاومت اسلامی (حماس) به رهبری شیخ احمد یاسین ،
  2. سازمان جهاد اسلامی به رهبری دکتر فتحی شقاقی؛
  3. جبهه دموکراتیک برای آزادی فلسطین به رهبری نایف حواتمه؛
  4. جبهه خلق برای آزادی فلسطین به رهبری دکتر جرج حبش ؛
  5. جبهه آزادیبخش فلسطین (فرماندهی کلی ) به رهبری احمد جبرئیل ؛
  6. فتح انتفاضه به رهبری سرهنگ ابوموسی ؛
  7. صاعقه به رهبری عمام قاضی؛
  8. جبهه آزادبخش فلسطین به رهبری یوسف المقدح؛
  9. جبهه مبارزه مردمی فلسطین ، به رهبری خالد عبدالمجید؛
  10. حزب سوسیالیست انقلابی به رهبری عربی عواد؛[10]

علاوه بر گروه های دهگانه فوق ، سازمانهای دیگری از قبیل سازمان فتح انقلابی به رهبری ابونضال، جبهه آزادیبخش عربی وهمینطور جناحی در درون فتح مانند هانی الحسن، عباس زکی، خالد الحسن ، محمد جهاد و صخر حبش(ابونزار)و فاروق قدومی – که تمامی آنها از اعضای کمیته مرکزی فتح بودند – با قرارداد سازش مخالفت نمودند.

از دیگر سازمانهای مخالف طرح صلح غزه – اریحا که همزمان با امضای این قرارداد تشکیل شد ، سازمان گردانهای « سیزده سپتامبر سیاه» به رهبری منیر مقداح فرمانده نیروهای نظامی فتح در لبنان می باشد که بخاطر مخالفت با توافق غزه- اریحا از سمت خود برکنار شده بود قابل ذکر است که این سازمان انشعابی از جنس فتح وابسته به سایر عرفات است که دلیل انتخاب این نام برای این سازمان ، امضای توافق غزه- اریحا در روز سیزدهم سپتامبر است .

به هر حال ملت فلسطین علیرغم قربانیهایی که در طول انتفاضه تقدیم نموده وعلیرغم مشکلات وسختی هایی که در راه تحقق اهداف وآرمانهایش متحمل شده ، هرگز یاس، به خود راه نداده،زیر بار سازش نخواهد رفت ، و هرگز یاس به خود راه نداده ، زیر بار سازش نخواهد رفت ، و هرگز تحمل نخواهد کرد ک کسب یک خود مختاری در محدوده منطقه غزه واریحا که مساحت آن از دو درصد کل مساحت تاریخی کشور فلسطین تجاوز نمی کند، ثمره این همه ناملایمات و دشواریها و مبارزات هفتاد ساله باشد.

 

 

 

 


[1]- اطلاعات دوشته 22 شهریور 1372.

[2]سلام ، سه شنبه 23 شهریور 1372.

[3]- کیهان ، پنج شنبه 25 شهریور 1372.

[4]- اطلاعات ، پنج شنبه 25 شهریور 1372.

[5]- همشهری ، پنج شنبه 25 شهریور 1372.

[6]- کیهان ، پنج شنبه 25 شهریور 72.

[7]- اطلاعات ، سه شنبه 6 مهر 1376.

[8]- جمهوری اسلامی 4 شهریور 1372.

[9]- اطلاعات ، دوشنبه 19 شهریور 1372.

[10]- المجله ( العدد 711) 26/9 -2/10/1993 ، ص 32-31

 

ثبت نظر جدید

یکشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۶

بنرها

 

http://www.msrt.ir

دانشگاه خوارزمی

نمایش آخرین ویدیو

آمار سایت


Fatal error: Allowed memory size of 134217728 bytes exhausted (tried to allocate 46 bytes) in C:\Inetpub\vhosts\doctorkarimi.com\httpdocs\library\Model.php on line 83